Co to jest migotanie przedsionków i czym się charakteryzuje?

Migotanie przedsionków to zaburzenie rytmu serca. Przedsionki kurczą się wtedy szybko i chaotycznie, więc serce bije nierówno. Zamiast równego sygnału elektrycznego pojawia się rozkojarzony impuls, a mięsień sercowy pracuje mniej sprawnie. Skutek bywa prosty: kołatanie, osłabienie, duszność i większe ryzyko powikłań. Jeśli czujesz takie objawy, dobrze wiedzieć, kiedy trzeba zgłosić się do lekarza.

Migotanie przedsionków jako najczęstsza arytmia serca

Po 65. roku życia ta arytmia pojawia się najczęściej, a po 80. roku życia występuje u około 10% osób. Częściej widać ją u mężczyzn oraz u osób z chorobami serca.^[1]

U części chorych migotanie przedsionków nie daje żadnych objawów. Bywa wykryte przypadkiem, na przykład podczas badania EKG albo przy szukaniu przyczyny kołatania serca.^[2]

To właśnie komplikuje rozpoznanie. Gdy objawy są słabe albo w ogóle ich nie ma, łatwo przeoczyć ten rytm, zwłaszcza w krótkim, rutynowym badaniu.

Przedsionki drżą zamiast się kurczyć

W migotaniu przedsionków przedsionki nie wykonują jednego skutecznego skurczu. Drżą pod wpływem wielu chaotycznych impulsów elektrycznych. Serce traci przez to część swojej wydolności, a krew nie jest przepompowywana tak sprawnie jak w prawidłowym rytmie.

Na monitorze nie ma porządnego, regularnego uderzenia. Zamiast tego widać serię rozbitych impulsów, które nie składają się w jeden sensowny cykl. To odróżnia migotanie przedsionków od przyspieszenia rytmu zatokowego, gdzie sygnał wychodzi z węzła zatokowo-przedsionkowego i przekracza 100/min w spoczynku.

Nieregularna akcja serca i brak załamków P w EKG

Na wydruku EKG najpierw szuka się załamków P. W migotaniu przedsionków ich nie widać, a rytm staje się nieregularny. To właśnie ten obraz pozwala rozpoznać arytmię, nawet gdy objawy są słabe lub nie występują.

Cecha w EKG	Co sugeruje
brak załamków P	przedsionki nie kurczą się w sposób skoordynowany
nieregularne odstępy między pobudzeniami	rytmu nie wyznacza stały, uporządkowany impuls

Ten obraz trzeba odróżnić od arytmii komorowych. Tam częściej pojawiają się zespoły QRS poszerzone powyżej 120 ms, zdeformowane i pozbawione fali P przed zespołem. Częstoskurcz komorowy i migotanie komór odpowiadają za około 80% nagłych zatrzymań krążenia. Porównanie z Migotanie przedsionków a migotanie komór – kluczowe różnice? pomaga lepiej rozróżnić oba zaburzenia rytmu.^[3]

Częstość skurczów przedsionków 350-700 na minutę i tętno spoczynkowe powyżej normy

W migotaniu przedsionków przedsionki pobudzają się niezwykle szybko, zwykle 350-700 razy na minutę, a komory nie nadążają za takim tempem. W efekcie tętno w spoczynku może sięgać 100-120/min, czasem jeszcze wyżej.^[4]

To rozjazd między chaotyczną pracą przedsionków a tempem komór sprawia, że puls jest niemiarowy i często daje wrażenie kołatania. Gorączka też podnosi tętno — przy wzroście temperatury o 1°C może ono wzrosnąć o około 10/min.^[5] W gabinecie 110/min przy infekcji nie dziwi tak bardzo jak nierówne odstępy na EKG.

Tętno spoczynkowe 100-120 uderzeń na minutę

U osób z migotaniem przedsionków tętno spoczynkowe często mieści się w zakresie 100-120 uderzeń na minutę, a czasem przekracza tę wartość. To poziom wyraźnie wyższy niż typowa częstość spoczynkowa u dorosłych, więc serce bywa odczuwane jako szybkie i nierówne.

Nie każdy puls powyżej 100/min oznacza od razu arytmię. Taki sam próg pojawia się też w tachykardii zatokowej po wysiłku, w stresie albo podczas gorączki. Dlatego liczy się nie tylko liczba uderzeń, lecz także ich układ.

Częstość skurczów komór i przedsionków podczas migotania

Podczas migotania przedsionków przedsionki pracują w tempie 350-700 na minutę, a komory biją wolniej i nieregularnie — zwykle utrzymując puls w okolicy 100-120/min w spoczynku. Przedsionki tracą własny rytm, a komory przechwytują tylko część impulsów.

Element	Typowa częstość podczas migotania przedsionków
Przedsionki	350-700/min
Komory	zwykle 100-120/min w spoczynku, czasem więcej

Dzięki temu łatwiej zrozumieć, czemu migotanie przedsionków dotyczy górnych jam serca, a odczuwa się je w całym organizmie. Nazwy i mechanizmy są rozpisane szerzej w Słowniku rodzajów arytmii – najważniejsze pojęcia i definicje.

Napadowe i przetrwałe migotanie przedsionków według granic czasowych

Napad, który mija sam przed 7. dniem, trafia do grupy napadowej. Migotanie przedsionków dzieli się na postać napadową, przetrwałą i utrwaloną, a granicą jest czas trwania epizodu oraz to, czy rytm zatokowy wraca samoistnie.

Epizody ustępujące samoistnie poniżej 7 dni

Napadowe migotanie przedsionków trwa krócej niż 7 dni, najczęściej poniżej 48 godzin, i ustępuje samoistnie bez konieczności kardiowersji. U jednej osoby taki napad może pojawić się raz w roku, u innej kilka razy w tygodniu.^[6]

Do tej grupy należą wszystkie epizody, które same wracają do rytmu zatokowego, o ile nie przekraczają 7 dni. Nie zalicza się tu napadów wymagających interwencji ani tych, które trwają dłużej niż tydzień.^[6]

Migotanie przedsionków trwające powyżej 7 dni i konieczność kardiowersji

Przetrwałe migotanie przedsionków oznacza epizod utrzymujący się ponad 7 dni bez samoistnego ustąpienia. Jeśli arytmia nie kończy się sama i trzeba wykonać kardiowersję farmakologiczną albo kardiowersję elektryczną, żeby przywrócić rytm zatokowy, chodzi właśnie o tę postać.^[6]

Napady krótsze niż 7 dni, zwłaszcza te kończące się w ciągu 48 godzin, nie należą do tej grupy. Wyróżnia się też utrwalone migotanie przedsionków, czyli postać stałą i nieodwracalną. Taki podział porządkuje klasyfikację arytmii i ułatwia odróżnienie jej od innych groźnych zaburzeń rytmu, jak migotanie komór.^[6]