Tachykardia – czym jest przyspieszone bicie serca?

Tachykardia oznacza przyspieszony rytm serca, najczęściej ponad 100 uderzeń na minutę w spoczynku. Nie jest chorobą samą w sobie. To objaw, który pojawia się po wysiłku, w stresie, przy gorączce albo w przebiegu zaburzeń pracy serca. Nie każdy taki epizod wymaga leczenia, ale utrzymujące się kołatanie serca albo nagły napad trzeba ocenić u specjalisty. Dzięki temu łatwiej oddzielić zwykłe przyspieszenie tętna od sytuacji, w której liczy się szybka interwencja lekarska.^[1]

Kiedy serce bije szybciej niż 100 razy na minutę w spoczynku

Tachykardia zaczyna zwracać uwagę, gdy w spoczynku przekracza 100 uderzeń na minutę. Po wysiłku bywa przejściowa, ale w bezruchu częściej sygnalizuje arytmię. Trzeba wtedy odróżnić zwykłą reakcję organizmu od problemu kardiologicznego.

Tachykardia może być fizjologiczna albo patologiczna

Po krótkim biegu, w stresie lub po kawie serce przyspiesza i zwykle dość szybko wraca do normy. Jeśli rytm pozostaje szybki mimo odpoczynku, mówimy o tachykardii, którą trzeba ocenić, zwłaszcza gdy napad pojawia się nagle albo wraca w podobnej formie. Różnicę między wolnym i szybkim rytmem serca opisuje też Bradykardia a tachykardia, czym się różnią te dwa rodzaje arytmii?.

Samo przyspieszenie tętna nie oznacza od razu choroby serca. Często to naturalna odpowiedź na konkretny bodziec. Jeśli objawy się utrzymują, diagnostyka jest potrzebna.

Jakie typy tachykardii dają różne tempo serca?

Puls pomaga, ale nie rozstrzyga. Liczy się też regularność rytmu oraz to, czy zapis EKG pokazuje wąskie, czy szerokie zespoły QRS. Na monitorze 150/min po kilku minutach odpoczynku nie wygląda jak zwykłe zdenerwowanie.

Typ tachykardii	Typowa częstość	Co ją wyróżnia
Tachykardia zatokowa	100, 180/min	Rytm przyspieszony, ale zachowuje naturalny tor przewodzenia
Nadkomorowa SVT	150, 250/min	Napad często zaczyna się i kończy nagle
Trzepotanie przedsionków	około 300/min, przy przewodzeniu 2:1 tętno zwykle około 150/min^[2]	Serce bije bardzo równo mimo bardzo szybkiego rytmu
Tachykardia komorowa VT	>100/min, często z szerokim QRS	Szczególnie niepokojąca u osób z objawami złej tolerancji rytmu

Gdy spoczynkowe tętno przekracza 150/min i nie zwalnia po kilku minutach odpoczynku, lekarz bierze pod uwagę SVT, trzepotanie przedsionków albo tachykardię komorową.

Jakie objawy obok szybkiego tętna są ważne?

Kołatanie serca bywa pierwszym sygnałem, ale nie jedynym. Do ważnych objawów należą duszność, ból w klatce piersiowej, osłabienie, zawroty głowy i większa męczliwość. Czasem dochodzi też zaburzenie widzenia albo uczucie ciała obcego w gardle, subiektywne wrażenie przeszkody podczas oddychania lub przełykania. Więcej o rozpoznawaniu tych sygnałów znajdziesz w poradniku Jak rozpoznać rodzaj arytmii na podstawie objawów?.

Omdlenie lub utrata przytomności wskazuje na chwilowy niedobór krwi w mózgu.
Ból w klatce piersiowej i duszność są bardziej alarmujące niż samo kołatanie.
Zawroty głowy oraz osłabienie mogą świadczyć o nieskutecznej pracy serca.

W gabinecie omdlenie, ból w klatce piersiowej i duszność od razu zmieniają kolejność pytań. Te trzy objawy nie pasują do łagodnego, chwilowego kołatania.

15 sekund manewru Valsalvy może przerwać część napadów SVT

Manewr Valsalvy, wydech przy zamkniętej głośni przez 15 sekund, może przerwać napad SVT u ok. 20, 40% pacjentów. W praktyce to prosta próba, ale tylko część napadów reaguje na nią od razu. Stosuje się też masaż zatoki szyjnej, jednak przy częstoskurczu komorowym powyżej 200/min albo przy VT ze spadkiem ciśnienia skurczowego poniżej 90 mmHg potrzebna jest natychmiastowa kardiowersja elektryczna. W takich sytuacjach nie ma miejsca na obserwację.^[4]^[3]

Jeśli tachykardia zaczyna się nagle, trwa mimo odpoczynku i towarzyszy jej ból w klatce piersiowej, duszność lub omdlenie, pilna ocena lekarska jest niezbędna.

Rodzaje przyspieszonego rytmu serca według miejsca powstawania impulsu

Lekarz zwykle zaczyna od prostego pytania: skąd rusza impuls elektryczny. Ten schemat pomaga też uporządkować pojęcia używane przy arytmiach (→ Słownik rodzajów arytmii, najważniejsze pojęcia i definicje) i szybko ocenić, czy problem dotyczy węzła zatokowo-przedsionkowego, przedsionków, węzła AV czy komór.

Tachykardia zatokowa i jej zakres częstości

Tachykardia zatokowa startuje w węźle zatokowo-przedsionkowym, czyli w naturalnym rozruszniku serca. Najczęściej wynika z gorączki, niedokrwistości, nadczynności tarczycy albo guza chromochłonnego nadnerczy, więc sama nazwa nie oznacza jeszcze choroby serca.

W praktyce ten typ przyspieszenia rytmu kieruje uwagę najpierw na przyczynę ogólną, a dopiero potem na arytmię jako problem pierwotny. Jeśli po wyrównaniu temperatury, leczeniu niedokrwistości lub opanowaniu nadczynności tarczycy rytm wraca do normy, tachykardia zatokowa nie wymaga leczenia antyarytmicznego.

Nadkomorowe i komorowe zaburzenia rytmu

Tachykardia nadkomorowa i tachykardia komorowa różnią się miejscem powstawania impulsu: pierwsza rozwija się powyżej komór, najczęściej w przedsionkach lub węźle AV, druga, w komorach, poniżej rozwidlenia pęczka Hisa. To rozróżnienie ma znaczenie, bo nadkomorowe arytmie obejmują m.in. AVNRT, AVRT, AT, dodatkowe pobudzenia nadkomorowe, trzepotanie przedsionków i migotanie przedsionków, a komorowe zaburzenia rytmu są zwykle groźniejsze.

Rodzaj	Miejsce powstawania	Przykłady
Nadkomorowe	Powyżej komór, najczęściej w przedsionkach lub węźle AV	AVNRT, AVRT, AT, trzepotanie przedsionków, migotanie przedsionków
Komorowe	Komory serca poniżej rozwidlenia pęczka Hisa	Tachykardia komorowa, migotanie komór

AVNRT powstaje w obrębie węzła przedsionkowo-komorowego, a w migotaniu przedsionków przedsionki pobudzają się chaotycznie i nieregularnie, inaczej niż w trzepotaniu przedsionków. Migotanie komór to stan bezpośredniego zagrożenia życia, bo nie daje skutecznego skurczu serca. W utrwalonych arytmiach komorowych rozważa się implantację kardiowertera-defibrylatora, którego bateria działa średnio 5, 10 lat.

W części przypadków stosuje się amiodaron, lek antyarytmiczny klasy III według klasyfikacji Vaughana-Williamsa. Przy dłuższym leczeniu trzeba pilnować płuc i tarczycy: toksyczność płucna dotyczy 5, 15% chorych, dysfunkcja tarczycy 15–20%, fotouwrażliwienie 25–75%, a mikrodepozycje rogówkowe pojawiają się u ponad 90% leczonych. Różnice między migotaniem przedsionków a migotaniem komór znajdziesz w materiale: Migotanie przedsionków a migotanie komór – kluczowe różnice?.^[5]

Najczęstsze przyczyny szybkiego bicia serca

Kawa, stres, gorączka, nadczynność tarczycy — każde z tych zjawisk potrafi przyspieszyć rytm serca. Ten sam objaw pojawia się też przy chorobach układu sercowo-naczyniowego, dlatego trzeba patrzeć na całą sytuację, a nie tylko na pojedynczy pomiar.

Wpływ wysiłku fizycznego i stresu na rytm serca

Dlaczego wysiłek i stres przyspieszają rytm serca? W obu przypadkach organizm uruchamia układ współczulny, zwiększając wyrzut adrenaliny i noradrenaliny, by szybciej dostarczać tlen do tkanek. Naturalny rozrusznik serca odpowiada na ten sygnał przyspieszeniem pracy — tempo serca rośnie, ale nie uszkadza mięśnia sercowego.

Po biegu, szybkim wejściu po schodach albo w czasie silnego napięcia emocjonalnego serce bije szybciej, lecz po ustaniu bodźca rytm wraca do normy. To odróżnia reakcję fizjologiczną od tachykardii, która trwa bez wyraźnej przyczyny.

Czynniki zdrowotne i styl życia prowadzące do tachykardii

Nie każda tachykardia ma ten sam mechanizm. Kofeina, alkohol, palenie tytoniu, narkotyki i niektóre leki mogą przyspieszać rytm serca, pobudzając układ nerwowy albo zmieniając przewodzenie impulsów w sercu. U jednej osoby wystarczą dwie czy trzy kawy, u innej objawy pojawiają się dopiero po połączeniu używek lub przy regularnym narażeniu na nikotynę.

Drugą grupę stanowią choroby: niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, wady serca, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie wsierdzia, nadczynność tarczycy oraz inne zaburzenia hormonalne. W tych przypadkach szybkie bicie serca nie jest tylko reakcją na bodziec, ale sygnałem problemu dotyczącego serca, tarczycy albo stanu zapalnego.

Nadczynność tarczycy potrafi przyspieszyć rytm serca nawet przy niewielkim wysiłku, a choroba zapalna bywa z kolei pierwszym miejscem, w którym tachykardia daje o sobie znać. Jeśli chcesz lepiej połączyć przyczynę z objawami, pomocny będzie też Jak rozpoznać rodzaj arytmii na podstawie objawów?.

Norma częstości akcji serca w spoczynku u dorosłych

U dorosłych prawidłowa częstość akcji serca w spoczynku wynosi zwykle 60–100 uderzeń na minutę. Taki zakres oznacza, że serce pompuje krew w tempie wystarczającym do zaopatrzenia narządów, ale bez zbędnego przyspieszania pracy.^[6]

Pomiar tętna ma sens po kilku minutach odpoczynku, bo wynik mogą zaburzyć stres, kofeina, ból, podwyższona temperatura ciała albo świeży wysiłek. Niższe wartości spotyka się u osób dobrze wytrenowanych, wyższe — gdy organizm reaguje na obciążenie lub chorobę. Gdy tętno regularnie przekracza 100/min w spoczynku, mówimy o tachykardii; gdy spada wyraźnie poniżej 60/min, o bradykardii (→ Bradykardia a tachykardia – czym się różnią te dwa rodzaje arytmii?).

Nie ocenia się jednej liczby w oderwaniu od sytuacji. Liczą się okoliczności: czy serce bije szybciej po wysiłku, czy już w pełnym spoczynku. Jeśli przyspieszeniu towarzyszą kołatanie, duszność, ból w klatce piersiowej lub zawroty głowy, może to być pierwszy sygnał zaburzenia rytmu serca.