Bradykardia a tachykardia – czym się różnią te dwa rodzaje arytmii?

Bradykardia to rytm serca zwolniony, zwykle poniżej 60 uderzeń na minutę u dorosłego. Tachykardia działa w drugą stronę: serce bije najczęściej powyżej 100 uderzeń na minutę. Sama liczba nie mówi jeszcze wszystkiego. U jednej osoby wolny puls będzie efektem treningu, u innej szybkie tętno pojawi się przy gorączce albo w napadzie arytmii. Liczy się też regularność rytmu i to, czy problem siedzi w układzie przewodzącym serca.^[1]

Częstość rytmu serca w tachykardii i bradykardii: wartości progowe i znaczenie kliniczne

Główna różnica między tachykardią a bradykardią

60 i 100 uderzeń na minutę wyznaczają dwa różne kierunki. W bradykardii serce zwalnia, w tachykardii przyspiesza. Proste? Tak. W praktyce już nie zawsze, bo u sportowca 40-50/min bez objawów bywa zupełnie prawidłowe, a po wysiłku 120/min nie musi nikogo niepokoić.

Cecha	Bradykardia	Tachykardia
Próg częstości	poniżej 60 uderzeń/min^[1]	powyżej 100 uderzeń/min^[1]
Typowa sytuacja kliniczna	może być fizjologiczna, np. u sportowców z tętnem 40-50/min bez objawów	może być fizjologiczna przy wysiłku, stresie lub gorączce, ale bywa też arytmią
Przykłady	bradykardia zatokowa	częstoskurcz nadkomorowy, częstoskurcz komorowy, migotanie przedsionków, migotanie komór
Znaczenie praktyczne	bez objawów często obserwuje się ją bez leczenia	przy niektórych postaciach wymaga szybkiej oceny i leczenia

Sam puls nie wystarcza do oceny ryzyka. Równie ważne są objawy, regularność rytmu i zapis EKG. Wolne bicie serca opisuje Bradykardia – czym jest wolne bicie serca i kiedy jest groźne?, a przyspieszony rytm wyjaśnia Tachykardia – czym jest przyspieszone bicie serca?.

Tętno charakterystyczne dla obu arytmii

Jakie tętno podpowiada konkretny typ arytmii? W tachykardii zatokowej zapis EKG pokazuje rytm powyżej 100/min, miarowość, obecność załamka P oraz prawidłowy albo skrócony odstęp PQ. Częstoskurcz nadkomorowy zwykle mieści się w zakresie 150-250/min, a trzepotanie przedsionków daje około 300/min z przewodzeniem 2:1, czyli najczęściej około 150/min. Szybki rytm z szerokim QRS sugeruje częstoskurcz komorowy; gdy przekracza 200/min lub towarzyszy mu spadek ciśnienia skurczowego poniżej 90 mmHg, potrzebna bywa natychmiastowa kardiowersja elektryczna. W napadowym SVT manewr Valsalvy przez 15 sekund albo masaż zatoki szyjnej potrafią przerwać epizod u około 20-40% chorych. Jeśli szybki puls łączy się z bólem za mostkiem, dusznością albo zasłabnięciem, nie patrzysz już tylko na liczbę uderzeń, ale też na miarowość rytmu.^[3]^[2]

Początek bradykardii według pulsu

Za początek bradykardii uznaje się tętno poniżej 60/min, ale u wytrenowanych sportowców 40-50/min może być wariantem prawidłowym, jeśli nie pojawiają się objawy. Jeden odczyt zegarka czy ciśnieniomierza niczego jeszcze nie przesądza. Zmiana zaczyna się wtedy, gdy wolny puls idzie w parze z omdleniami, zawrotami głowy lub przewlekłym zmęczeniem. Wtedy trzeba sprawdzić, czy chodzi o bradykardię zatokową, czy o inny problem przewodzenia w sercu.

Mechanizm zespołu chorej zatoki: naprzemienne fazy tachykardii i bradykardii

Zespół chorej zatoki zaczyna się w węźle zatokowym, czyli w miejscu, które zwykle nadaje sercu tempo. Tu problem nie polega wyłącznie na wolnym tętnie. Rozrusznik nie trzyma stałego rytmu: najpierw może wejść szybsza faza, potem pojawia się wyraźne zwolnienie. Taki obraz częściej wiąże się z wiekiem i uszkodzeniem węzła zatokowego niż z samym „zbyt wolnym tętnem”.

Cecha	Węzeł zatokowy bez zaburzenia	Zespół chorej zatoki
Rola	utrzymuje regularne impulsy inicjujące rytm serca	generuje impulsy niestabilnie, z okresami przyspieszenia i zwolnienia
Obraz rytmu	rytm jest przewidywalny i odpowiada aktualnemu zapotrzebowaniu organizmu	po epizodzie szybszego bicia może pojawić się dłuższa przerwa i wolniejszy rytm
Mechanizm	pobudzenie powstaje i przewodzi się w sposób uporządkowany	uszkodzenie węzła zaburza tworzenie lub przekazywanie impulsów
Znaczenie kliniczne	nie wymaga leczenia, jeśli rytm jest prawidłowy	może dawać zawroty głowy, omdlenia i nietolerancję wysiłku; przy utrwalonej bradykardii rozważa się stymulator

Najważniejsza różnica leży nie tylko w tempie, lecz w niestabilności pracy węzła zatokowego. Po jednym odczycie 48/min jeszcze nic nie wiesz, a po serii zmian rytmu obraz robi się dużo czytelniejszy. Jeśli chcesz zobaczyć, jak te objawy układają się w codziennym obrazie pacjenta, pomoże Jak rozpoznać rodzaj arytmii na podstawie objawów?.

Naprzemienne zaburzenia rytmu w praktyce: zespół chorej zatoki w codziennej diagnostyce

W gabinecie zespół chorej zatoki rozpoznaje się wtedy, gdy objawy pasują do naprzemiennego zwalniania i przyspieszania rytmu, a EKG pokazuje, że źródło problemu leży w węźle zatokowym. To badanie daje najwięcej, bo ocenia rytm i przewodnictwo serca naraz. Dobrze porządkuje to Słownik rodzajów arytmii – najważniejsze pojęcia i definicje.^[4]

Obraz kliniczny i rozpoznanie zespołu chorej zatoki

Obraz kliniczny zespołu chorej zatoki bywa różny: jedna osoba zgłasza kołatania serca, inna zasłabnięcia po okresach zwolnionego rytmu, a jeszcze inna trafia do lekarza, gdy w zapisie pojawiają się wyraźne wahania. W praktyce liczy się nie pojedynczy pomiar tętna, lecz zestawienie objawów z dokumentacją rytmu, najlepiej wtedy, gdy dolegliwości właśnie trwają.

Gdy pojawiają się groźniejsze tachyarytmie komorowe, rozważa się kardiowerter-defibrylator (ICD) – urządzenie monitorujące rytm serca i reagujące w 5-15 sekund od wykrycia VF lub VT. ICD może przerwać arytmię wyładowaniem 25-40 J albo stymulacją antytachyarytmiczną. Wskazania obejmują zarówno prewencję wtórną po VF/VT z utratą przytomności, jak i prewencję pierwotną przy EF ≤35% mimo co najmniej 3 miesięcy optymalnego leczenia.
W codziennej praktyce trzeba też brać pod uwagę ograniczenia: bateria zwykle działa 5-10 lat, nieadekwatne wyładowania występują u ok. 10-20% chorych w ciągu 5 lat, a infekcja loży urządzenia dotyczy ok. 1-2% pacjentów.^[6]^[5]

Rozpoznanie zespołu chorej zatoki nie kończy się więc na stwierdzeniu wolnego albo szybkiego pulsu. Chodzi o uchwycenie wzorca zmian, bo właśnie naprzemienność rytmu odróżnia tę chorobę od prostych, jednorazowych zaburzeń częstości.