Bradykardia – czym jest wolne bicie serca i kiedy jest groźne?
Bradykardia to wolne bicie serca, czyli rytm poniżej 60 uderzeń na minutę u dorosłego. Sama liczba nie mówi jeszcze wszystkiego, u części osób to po prostu normalne, wolniejsze tempo pracy serca.[1]
Znaczenie ma to, czy wolnemu tętnu towarzyszą osłabienie, zawroty głowy, omdlenie albo duszność. 48/min na zegarku wygląda spokojnie, ale zawroty głowy od razu zmieniają obraz. U jednych bradykardia jest naturalna, u innych sygnalizuje zaburzenia w układzie przewodzącym serca albo działanie leków.
Nie patrz więc wyłącznie na liczbę uderzeń na minutę. Serce ma pompować dość krwi, a nie tylko bić wolno. W gabinecie liczy się też ciśnienie 100/60 mmHg, jeśli organizm dobrze kompensuje wolniejszy rytm.
Bradykardia to spowolnienie czynności serca poniżej 60 uderzeń na minutę
Bradykardia oznacza stan, w którym serce bije wolniej niż 60 razy na minutę. To opis tempa pracy serca, a nie osobna choroba, przyczyną może być zarówno fizjologiczne zwolnienie, jak i zaburzenie rytmu.[1]
W mięśniowym sercu wszystko zaczyna się od impulsu z węzła zatokowego, który przechodzi dalej przez układ bodźcoprzewodzący. Gdy ten tor zwalnia, pojawia się bradykardia zatokowa albo blok przewodzenia; czasem rytm robi się wolny także przy migotaniu przedsionków (→ Słownik rodzajów arytmii).
Na EKG taki wolny zapis bywa przypadkowym znaleziskiem. Przy 48/min u osoby bez objawów lekarz patrzy inaczej niż przy 48/min i zawrotach głowy. To robi różnicę.
Nie myl też tej sytuacji z szybką arytmią. Częstoskurcz komorowy powyżej 200/min albo VT z ciśnieniem skurczowym poniżej 90 mmHg wymaga natychmiastowej kardiowersji, a przy bradykardii trzeba przede wszystkim znaleźć przyczynę spowolnienia.
Jakie wartości ciśnienia mogą towarzyszyć bradykardii
Bradykardii może towarzyszyć ciśnienie 120/80 mmHg albo nawet wartości około 100/60 mmHg, jeśli organizm dobrze kompensuje wolniejszy rytm. Sam pomiar ciśnienia nie przesądza o problemie — liczy się też to, czy pozostaje stabilne w spoczynku i po lekkim wysiłku. Szerzej o zależnościach między tętnem a ciśnieniem można przeczytać w (https://rytmserca.org.pl/cisnienie-tetnicze/).
Czy bradykardia zawsze wymaga leczenia u sportowców
U sportowców bradykardia zwykle nie wymaga leczenia, jeśli ma fizjologiczne źródło. Po latach treningu węzeł zatokowo-przedsionkowy pracuje oszczędniej, a serce pompuje więcej krwi jednym skurczem, więc tętno 40-50/min w spoczynku może być prawidłowe. Leczenie rozważa się dopiero wtedy, gdy wolny rytm wynika z choroby przewodzenia albo węzeł zatokowy nie reaguje na wysiłek tak, jak powinien; więcej szczegółów omawia Co to jest rozrusznik serca i kiedy się go wszczepia?.
Czy bradykardia wyklucza normalne życie
Bradykardia nie wyklucza normalnego życia, jeśli nie daje objawów i serce utrzymuje prawidłowy przepływ krwi. Możesz spać 7-9 godzin, pracować i ćwiczyć rekreacyjnie bez żadnych ograniczeń mimo wolniejszego rytmu.
Ale gdy spada tolerancja wysiłku albo trzeba odróżnić bradykardię od tachykardii, pomaga porównanie z Bradykardia a tachykardia – czym się różnią te dwa rodzaje arytmii?. Taki podział porządkuje objawy.
Najczęstsze przyczyny bradykardii: choroby serca i działanie leków
Bradykardia patologiczna najczęściej wynika z chorób serca, zaburzeń hormonalnych, nieprawidłowych elektrolitów lub działania leków. Układ bodźcoprzewodzący zwalnia, impuls idzie wolniej i serce nie trzyma zwykłego tempa.
Nie każda bradykardia jest groźna. Ale część jej przyczyn wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia — zwłaszcza gdy dochodzą inne objawy.
Jakie schorzenia prowadzą do bradykardii
Choroba niedokrwienna serca, niedoczynność tarczycy, hiperkaliemia, zapalenie mięśnia sercowego i zawał serca mogą dać bradykardię. Te stany uszkadzają serce bezpośrednio albo rozstrajają jego automatykę, zwłaszcza gdy chodzi o węzeł zatokowy i drogi przewodzenia.
Na zapisie EKG przy zaburzeniach przewodzenia odstęp PQ wydłuża się o 20-40 ms, a przy większym uszkodzeniu pojawiają się bloki przewodzenia. Problem nie kończy się więc na „wolnym tętnie” — impuls po prostu nie dociera dalej na czas.
Świeży zawał serca to typowy przykład. Niedokrwienie uszkadza fragment mięśnia, a układ bodźcoprzewodzący traci stabilność. Gdy bradykardia pojawia się razem z chorobą serca albo zaburzeniami hormonalno-elektrolitowymi, trzeba szukać przyczyny, a nie traktować jej jak osobnej dolegliwości.
Kiedy bradykardia staje się niebezpieczna dla zdrowia
Bradykardia staje się niebezpieczna wtedy, gdy towarzyszy jej blok AV II lub III stopnia albo uszkodzenie węzła zatokowego. W takiej sytuacji serce może zwalniać tak bardzo, że nie utrzymuje przepływu krwi do mózgu i narządów.[2]
Zawroty głowy, omdlenia, duszność i nagłe osłabienie pojawiają się wtedy szybko. Wolny rytm przestaje być cechą organizmu, a staje się stanem wymagającym pilnej oceny.
Które leki mogą powodować spowolnienie pracy serca
Stężenie digoksyny powyżej 2.0 ng/ml może wywołać bradykardię <50/min, bloki AV i zaburzenia widzenia. Digoksyna, glikozyd nasercowy, zwiększa ton przywspółczulny i hamuje przewodzenie w węźle AV.[3]
W EKG ten mechanizm często daje wydłużenie PQ o 20-40 ms. Podobny efekt wywołują beta-adrenolityki i blokery kanału wapniowego, więc przy wolnym tętnie pierwsze pytanie brzmi: jakie leki bierzesz?